Bristol: eerste Britse stad met een voedselbeleid

  • 14 mei 2013

Als kandidaat voor de European Green Capital Award, bestelde de stad Bristol (441 000 inwoners) in 2009 het ‘Bristol Peak Oil Report’. Het rapport gaf aan wat de gevolgen zijn voor Bristol en omgeving bij een verminderde olieproductie. Daarin werd ondermeer gesteld dat een onderbreking van de voedselvoorziening van de stad of verhoging van de kosten, desastreuze gevolgen kunnen hebben. Dat alarmsignaal vormde de start van een voedselbeleid dat moet bijdragen tot een meer duurzame stad op vlak van ecologie, economie en gezondheid.

‘Wie voedt Bristol?’

Na de publicatie van het rapport van het ‘Bristol Peak Oil Report’ bestelde de stad Bristol prompt de studie ‘Who feeds Bristol?’. Die nieuwe studie bracht het voedselsysteem van Bristol in kaart. Daarin komt niet enkel de voedselproductie aan bod, maar alle schakels die te maken hebben met het voeden van de stadsbewoners, nl.: de distributie, de verkoop, restaurants en cateraars en het voedselverlies.

Enkele cijfers:

  • Het Verenigd Koninkrijk importeert 40% van wat het nodig heeft aan voedsel. Voor fruit gaat het om 90%, voor groenten 60%.
  • Het Zuidwesten van Engeland (waar Bristol gelegen is) produceert 23% van het vee in Engeland.
  • Dezelfde regio produceert 37% van de melk in Engeland.
  • 38% van de bioproducenten uit het VK is gesitueerd in Zuidwest Engeland.
  • Bristol heeft een ommeland van 80 km omtrek nodig om zich te voorzien van vlees en zuivel.
  • Een ommeland tot in Wales is nodig om Bristol te voeden.
  • In 2010 waren er in Bristol meer dan 2.000 cateringbedrijven.
  • Bristol heeft 70 supermarkten die voorzien in 75% van de voedselverkoop in de stad. De supermarktketens bedreigen de kruidenierszaken en de stedelijke veiling die voor een hoge werkgelegenheid zorgt.
  • Het voedselverlies bedraagt 40%.

Nood aan een andere aanpak

Het rapport ‘Who feeds Bristol?’ stelt dat het huidige voedselsysteem eigenschappen heeft dat in de toekomst tot problemen kan leiden, zoals een hoge CO2-uitstoot, uitputting van fossiele brandstoffen, aantasting van de biodiversiteit en een negatieve impact op de gezondheid en het welzijn van producenten en dieren. Daarom zijn significante veranderingen in het voedselsysteem van het Verenigd Koninkrijk nodig. De nodige veranderingen zijn bv. een verminderde vleesproductie, vee dat gevoed wordt met gras i.p.v. geïmporteerde soja, minder intensieve landbouw waardoor de bodem meer koolstof kan opslaan, de productie van eiwithoudende gewassen, minder gebruik van kunstmest en het gebruik van biologische landbouwpraktijken om de biodiversiteit en de kwaliteit van de bodem te behouden.

Om die noodzakelijke veranderingen te realiseren, voert Bristol een voedselbeleid. De stad moet ervoor zorgen dat er een strategische integratie is van voedselproductie en –consumptie in andere beleidsdomeinen. Dat biedt mogelijkheden om problemen rond milieu, economie, werkgelegenheid, gezondheid en sociale inclusie aan te pakken. Zo kan de warmte, energie en het afval dat een stad produceert waardevol zijn voor voedselproductie. Voedselproductie, -distributie en –verkoop zorgen voor werkgelegenheid. Gezonde voeding is dan weer belangrijk voor de gezondheid van de stadsbewoners. Bristol Good Food overzicht

Maatregelen

De studie ‘Who feeds Bristol?’ stelde de stad verschillende maatregelen voor:

  • De stad moet een geïntegreerd voedselbeleid voeren.
  • Een stedelijk voedselbeleid kan de diversiteit binnen de voedselsector beschermen.
  • De stad moet er voor zorgen dat in en rond de bebouwde kom ruimte voorzien is voor voedselproductie (zowel voor professionele landbouw als stadslandbouw door particulieren).
  • De stad kan de voedselproductie en –verwerking binnen de stad beschermen (bv. door volkstuintjes te voorzien, stedelijke boomgaarden in stadsparken aanplanten, technologie in voedselproductie en afvalverwerking stimuleren, …).
  • De stad kan de herverdeling, het recycleren en composteren van voedselverlies en –afval stimuleren.
  • Infrastructuur en distributienetten die belangrijk zijn voor de levering van levensmiddelen uit de omgeving moeten beschermd worden.
  • De stad kan de mogelijkheden voor lokale voedselproducenten om in de stad hun waren te verkopen, verhogen. Dat kan door het ter beschikking stellen van een verkoop- en afhaalpunt voor lokale producten, door lokaal en gezond voedsel te promoten, door verschillende producenten te laten samenwerken (zoals veeboeren, slachthuizen en transporteurs), door als publieke sector zelf lokale producten te gebruiken voor catering voor scholen, ziekenhuizen enz.
  • De stad kan een lokale voedselcultuur stimuleren door gezond voedsel aan te prijzen en zichtbaar te maken.

Stedelijke voedselraad

Het rapport ‘Who feeds Bristol?’ leidde tot de installatie van een stedelijke voedselraad (Bristol Food Policy Council). Deze voedselraad is samengesteld uit stakeholders van de verschillende sectoren die met voeding te maken hebben. De raad adviseert de stad Bristol in de uitwerking van de maatregelen die het in het rapport ‘Who feeds Bristol?’ heeft opgesomd.

De stad heeft ondertussen, naast het Food Policy Councel, voedsel ook daadwerkelijk opgenomen als beleidsthema. Dat is bv. al geval in de visie van de stad op ruimtelijke ordening.

Actoren

  • Bristol Food Policy Council
  • Stakeholders die met de voedselvoorziening van Bristol te maken hebben: producenten, handelaars, transporteurs, …
  • Inwoners van Bristol.
  • Stad Bristol
  •  Financiering
  • Stad Bristol
  • EU (Urbact 2011)

 Maatschappelijke meerwaarde

  • Ecologisch duurzaam: Het voedsel dat in het Verenigd Koninkrijk geconsumeerd wordt zorgt voor 30% van zijn CO2-uitstoot. In het VK zijn CO2-uitstoot tegen 2050 met 80% moet verminderen, moet de voedselgerelateerde uitstoot met 70% verminderd worden.
  • Een gegarandeerde voedselvoorziening voor iedereen, ook bij een verminderde olieproductie.
  • Gezondheid: Het huidige voedselsysteem met vaak een overdaad aan suikers, zout en calorieën zorgt voor een slechte gezondheid bij heel wat mensen. Een gezonde eetcultuur op basis van gezonde en verse lokale producten moet die trend keren.
  • Lokale economie: Bristol (en heel het VK) zijn afhankelijk van 5 ketens die samen 84% van de voedselvoorziening in handen hebben wat niet voordelig is voor de lokale economie. Een bloeiende en diverse lokale voedseleconomie brengt meer lokale werkgelegenheid en een eerlijkere verloning van producenten.
  • Een (lokale) voedselcultuur kan bijdragen tot de ontwikkeling van een gemeenschapsgevoel (sociale cohesie).

Overdraagbaarheid naar Vlaanderen

  • Verschillende maatregelen die het Bristol Food Policy Council aanraadt, worden ook in Vlaanderen en Brussel toegepast. Verschillende steden en gemeenten en de Vlaamse overheid ondersteunen korte-keteninitiatieven, promoten gezond voedsel en stimuleren stadslandbouw.
  • Een geïntegreerd voedselbeleid door een stad of stadsregio is er nog niet. Vzw Voedselteams heeft met een analyse en voorstellen de basis gelegd voor een voedselstrategie voor Leuven (in kader van Leuven Klimaatneutraal). Ook het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt werk van een voedselbeleid.
  • De Vlaamse overheid (departement Landbouw & Visserij) voert onderzoek naar een duurzaam landbouw- en voedingssysteem in Vlaanderen. De Vlaamse Milieumaatschappij publiceerde in 2012 daarvoor een systeemanalyse.
  • Een aantal Vlaamse steden en gemeenten denken na de oprichting van een stedelijke voedselraad. Dat is bv. in het Gents bestuursakkoord opgenomen.
  • De Vlaamse overheid heeft eind 2012 een syntheserapport rond voedselverlies gepubliceerd.

Leerpunten

  • Er is nood aan een geïntegreerd stedelijk voedselbeleid op stadsregionaal niveau. Voedsel is geen thema dat op zich alleen staat, maar moet gelinkt worden aan andere beleidsdomeinen (bv. ecologische duurzaamheid, werkgelegenheid, gezondheid, …).
  • Productie, transport, verwerking en verkoop van voedsel beïnvloeden heel wat sectoren en thema’s. Een duurzaam voedselbeleid kan daarom een positieve invloed hebben op veel meer dan de consumptie van voedsel.

Meer informatie