'Groen en blauw in de stad' 2018 - Thematische stadsvernieuwingsprojecten

  • 24 december 2018

In 2018 lanceerde minister Liesbeth Homans een nieuwe thematische oproep, ditmaal rond het thema ‘Groen en blauw in de stad’. Een thematisch stadsproject is een kleinschalig en vernieuwend stadsproject, dat inspeelt op één of meerdere specifieke stedelijke uitdagingen. Voor deze oproep 2018 'Groen en blauw in de stad' werden 7 dossiers ingediend.

Op 21 december 2018 kende de Vlaamse Regering  een vijf thematische projectsubsidie toe aan de vijf geselecteerde projecten: Antwerpen, Sint-Anneke Plage (97.000 euro); Antwerpen, Klimaatrobuust natuurpark Wolvenberg (270.000 euro); Vlaamse Gemeenschapscommissie (Brussel), Gemeenschapsvorming rond productieve groenaanleg in de Zennevallei en de Kanaalzone (250.000 euro); Halle, Zuurstof voor de Zenne (300.000 euro), en Leuven, STROOM (283.000 euro).

Antwerpen – Sint -Anneke Plage, een recreatieve poort tot het Scheldepark

In 2016 werd het masterplan voor Sint-Anneke Plage goedgekeurd. Omwille van de complexiteit en de lange-termijnaanpak van dit plan wil de stad inzetten op ingrepen op korte termijn. Het ingediende project betreft de eerste stap daarvan via de inrichting van de ‘inkomzone Gloriantlaan’, Daartoe wil de stad een uitgebreid participatieproces opzetten waarbij bewoners, overheidsinstanties, private ondernemers,… samen aan tafel gaan zitten om ontwerpideeën en andere acties te bedenken, uit te testen op het terrein en te evalueren ter voorbereiding van een definitieve inrichting van deze inkomzone. Gedurende 1,5 jaar worden verschillende ontwerpideeën getest d.m.v. tijdelijke testinrichtingen. Nadien wordt op basis van de opgedane ervaringen de definitieve inrichting gerealiseerd.  

Antwerpen – Klimaatrobuust natuurpark Wolvenberg

De stad Antwerpen wil innovatieve ecosysteemdiensten in functie van de klimaatadaptatie-uitdaging op een concrete locatie in de stad realiseren. Concreet wil de stad met dit project een innovatief en natuurgebaseerd zuiverings- en monitoringssysteem combineren met het natuurpark Wolvenberg. Met de middelen wordt de ambitie van het recreatief natuurpark verhoogd tot een klimaatrobuust recreatief natuurpark.

De omliggende wijk Oud-Berchem heeft bij hevige regenval regelmatig te kampen met wateroverlast. Problemen ten gevolge van de klimaatproblematiek zullen toenemen.  Er is nood aan buffers om water op te slaan en te (her)gebruiken op momenten van droogte. De stad wil het overstromingsgevaar counteren zonder de aanwezige biodiversiteit in het Wolvenbergnatuurgebied te bedreigen. Daartoe wordt het afstromend regenwater afgekoppeld van het riool en worden in het recreatieve park (en in de toekomst in het natuurgebied) waterbuffers voorzien waarbij een oplossing wordt gegeven voor de potentiële vervuiling met zouten, oliën, zware metalen en andere poluenten die het hemelwater kan bevatten. Het project zal maximaal natuurgebaseerde oplossingen in combinatie met innovatieve waterzuiveringstechnologie inzetten. De zuiveringstechnieken worden effectief getest door metingen voor en na de zuiveringen.

De stad zal Stadslab2050 inzetten om te communiceren over de innovatie aan de hand van storytelling via de website en sociale media.

Brussel (VGC) – Gemeenschapsvoorzieningen rond productieve groenaanleg in de Zennevallei en de Kanaalzone

Het stadsvernieuwingsproject vertrekt vanuit de plannen voor de ontwikkeling van het stadscentrum en de voetgangerszone van de stad Brussel en zal worden gerealiseerd in de westelijke Zennevallei die de hoogstad met de kanaalzone verbindt. Het project wil de stedenbouwkundige kwaliteit van het netwerk langs de oost-westverbinding tussen het Luxemburgstation en het Weststation vergroten en dit vormgeven via een productieve, participatieve stadsontwikkeling.

De Nederlandstalige gemeenschapsinfrastructuren op en rond de ontwikkelingszone worden ingezet als fysieke drager van productieve groenaanleg. Daken, gevels, omheiningen en speelplaatsen worden op een slimme manier voorzien van productief groen (groenten, fruit, kruiden), nestkasten en andere installaties die de biodiversiteit en de korte voedselketen in de stad bevorderen.

Met het project wil de VGC productieve groene installaties voorzien als mobiliserende instrumenten voor duurzame stadsontwikkeling, waarbij participatieve aanpak, gezondheidseducatie en duurzame voeding in transitiebuurten centraal staan. Locaties worden geselecteerd in functie van het locale draagvlak en een sterke impact/zichtbaarheid op de publieke ruimte.

Het project wordt gerealiseerd vanuit een samenspel tussen de VGC (regie), BSI-BCO (ontwerpend onderzoek voor concrete interventies, linken met stad Brussel en gewest i.f.v. afstemming van de plannen) en Atelier Groot Eiland (aanleg, groen en productontwikkeling: schrijnwerkerij en stadslandbouw, eventueel onderhoud in ruil voor oogst). Met de betrokken terreinpartners wordt een educatief programma ontwikkeld.

Halle – Zuurstof voor de Zenne

Het project kadert in een breder verhaal voor de Zenne. Voor heel haar grondgebied werkt de stad aan een geïntegreerd ruimtelijk verhaal om de groenblauwe netwerken te herwaarderen. De Zenne en kanaal worden als rode draad geïntegreerd om een Zennepad te realiseren dat aansluit op een groter geheel van wandelwegen en netwerken. In juni 2017 werd het eindrapport van een conceptsubsidie uitgevoerd door Omgeving Landscape architecture urbanism opgeleverd met daarin een toekomstvisie ‘Landschapspark Halle’. De toekomstvisie integreert bestaande en lopende planningsprocessen tot één stadsproject: een overkoepelende totaalvisie waarbij de omgeving van de Zenne als een langgerekt landschapspark op kaart wordt gezet. Met het ingediende project wil de stad op participatieve wijze uitvoering geven aan elementen uit dit stadsproject.

Concreet gaat het om volgende ingrepen:

  • Opwaardering van het Albertpark in verbinding op de Zenne en Heilig Hartcollege via herstel van de historische, informele, slingerende parkpadenstructuur, groene ingrepen en zitbanken;
  • Installatie van buitenfietspompen aan schoolomgeving stadspark en station Buizingen;
  • Aanleg van het Zennepad in het Noordelijke deel;
  • Herstel van de omgeving Molen Eizingen en biodiversiteit;
  • Kunst: ingrepen in volledige coproductie met de schoolgaande jeugd, buurtbewoners, gebruikers en werknemers van naburige bedrijven i.f.v. participatie, betrokkenheid en bekendmaking publieke ruimte langs de Zenne.

Leuven – STROOM

De oprichting van de middelbare school STROOM, gelegen langs de Dijle in de Vaartkom, biedt de gelegenheid om het potentieel van water en alle aspecten van een groenblauw netwerk te tonen, alle actoren te betrekken en innovatieve functies te implementeren.

  • Water en groen: in het omgevingsconcept van school STROOM is de thematiek van waterbeleving in al zijn facetten, maximaal zichtbaar en op jeugdige wijze uitgewerkt. Het braakliggend terrein rond de sociale woningen en de school wordt omgevormd tot een publiek toegankelijke groenzone met aandacht voor natuur- en waterhuishouding en educatieve waarde. De kaaimuur wordt ter hoogte van de school opengetrokken en getransformeerd in een licht hellende oever waarbij de Dijlevegetatie en periodiek hoog water in de speelplaats wordt getrokken. Oppervlaktewater afkomstig van groendaken en speelplaats vloeit via open watergreppeltjes in de Dijleoever. Zowel de sociale huisvestingsmaatschappij als de school zullen gevelgroen en groendaken aanwenden.
  • Water en energie: het project benut de warmte van de Dijle via een energiesysteem dat de warmtevraag van de school invult.
  • Edcuatie: het speelplaatsconcept is kapstok voor educatief concept over thema water en ecologie.
  • Participatie: het energieconcept wordt gerealiseerd met LICHT Leuven waarbij burgerparticipatie in de investeringen voor hernieuwbare energie centraal staat.