Kortrijk geeft de stad terug aan haar burgers

  • 12 november 2015

In dialoog gaan met 75.000 inwoners, het is een uitdaging die de stad Kortrijk is aangegaan. Onder de noemer ‘Kortrijk Spreekt’, krijgen de burgers mee inspraak in het beleid van het stadsbestuur en wordt de stad teruggegeven aan de Kortrijkzanen. Het stadsbestuur kiest op die manier voor een stadsbrede en transversale aanpak voor de realisatie van zijn ambities.

Nieuwe netwerken

Kortrijk heeft decennia lang bewust een beleid gevoerd waarin de stad als initiatiefnemer optrad in het verenigingsleven. Resultaat van dit beleid was een zeer gediversifieerd socio-cultureel leven met onder meer vijf ontmoetingscentra, acht buurthuizen en een kerk in de binnenstad die werd omgevormd tot ruimte voor verenigingen. Maar de laatste jaren is er een transitie merkbaar: inwoners engageren zich meer, er ontstaan nieuwe netwerken en structuren van onderuit. Om op deze verandering in te spelen, paste het stadsbestuur zijn beleid aan. Bedoeling is dat de inwoners meer een pioniersrol opnemen en niet meer enkel vanop de zijlijn roepen. De stad, als organisatie of beleidsmaker, neemt eerder een ondersteunende, luisterende rol op.

Plan Nieuw Kortrijk

Onder de noemer “Kortrijk Spreekt” werd per wijk een dialoog aangegaan met alle 128 buurt- en wijkcomités van de deelgemeenten en de binnenstad. Hieruit is het nieuwe bestuursakkoord ontstaan, Plan Nieuw Kortrijk (PNK). Kortrijk Spreekt is dus geen kortstondig initiatief, maar een engagement voor de hele bestuursperiode. Per wijk mochten de inwoners drie prioriteiten indienen voor hun gebied en elke inwoner kon via een bevraging 10 stadsprojecten beoordelen. Ongeveer 1/7de van de Kortrijkse bevolking heeft zo zijn stem actief en bewust gegeven, 4.000 Kortrijkse gezinnen namen deel.

Budget games

Om burgers mee belangrijke beleidskeuzes te laten maken met budgettaire impact, paste Kortrijk de speltechniek ‘Budget Games’ toe. Deze methode komt overgewaaid uit San José (Californië) en laat burgers zelf nadenken en onderhandelen over de verdeling van beschikbare overheidsbudgetten.

Elke budget game bestaat uit 3 onderdelen: de voorbereiding, het spel zelf en de nazorg. Tijdens de voorbereidingsfase werd er een themalijst opgesteld met projecten die tijdens Kortrijk Spreekt naar voor geschoven werden als prioriteit. Een representatieve groep van deelnemers werd geselecteerd en uitgenodigd. Tegenover elk item werd een realistische kostprijs geplaatst, zodat de spelers inzicht verwierven in de werkelijke kosten van bepaalde maatregelen. Om het spel goed te laten verlopen, werden er ook experten, facilitatoren en observatoren aangeduid.

Tijdens een tweede fase, het spel zelf, konden de deelnemers debatteren over de lijst met projecten en overleggen welke projecten ze uiteindelijk wilden gerealiseerd zien. De omvang van het fictieve spelbudget was essentieel voor het correcte spelverloop. Als het bedrag te hoog was, hoefden de deelnemers geen duidelijke prioriteiten te stellen. Bij te weinig budget waren de keuzemogelijkheden te beperkt om het maatschappelijk draagvlak van bepaalde projecten na te gaan.

In de laatste fase, de nazorg, worden de resultaten gerapporteerd als aanbeveling voor het beleid. Zo kregen de beleidsmakers een beter beeld welke projecten naar voor geschoven werden, zonder zelf deel te nemen in de onderhandelingen. De uitkomst van de budget games waren concrete beleidskeuzes die werden vertaald in het stedelijk meerjarenplan. Zo is bijvoorbeeld een oplossing gevonden voor de huisvesting van jeugdbewegingen en muziekgezelschappen in een deelgemeente. In een andere deelgemeente is een adviesgroep van bewoners opgericht om de heraanleg van het dorpsplein te begeleiden en wordt een park helemaal heraangelegd met aandacht voor veilige fietsverbindingen in de buurt.

Iedereen Spreekt

Onder de noemer “Iedereen Spreekt” werden ook de meer kwetsbare doelgroepen betrokken. Senioren werden via de lokale dienstencentra bevraagd. 1.014 senioren vulden een vragenlijst in. Kinderen en jongeren werden via de speelpleinwerking en jeugdbewegingen aangesproken. Verenigingen die werken met mensen in armoede, kregen ook een stem en werkten mee aan het armoedebestrijdingsplan.

Armoedebestrijding

Armoedebestrijding neemt een prominente plaats in het PNK. Dat is niet alleen omdat Kortrijk met alarmerende cijfers rond kansarmoede  kampt, maar ook omdat heel wat Kortrijkzanen dit thema tijdens Kortrijk Spreekt als belangrijk aanstipten. Het armoedebestrijdingsplan dat daarop is gemaakt, vertrekt van drie i’s (Inzet, Investering en Ideeën). Er wordt ingezet in diverse levensdomeinen en dit vereist verregaande partnerschappen. Elke actie is gekoppeld aan een bepaald budget. Er wordt niet louter vanuit de traditionele welzijnssector gewerkt, maar ook nieuwe, originele ideeën van onderuit krijgen een plek.

Een voorbeeld van een dergelijk bottom-up-project is de ruilwinkel Mama’s voor Mama’s: twee geëngageerde mama’s openden een winkel waar jonge ouders terecht kunnen voor het ruilen van babyspullen (kledij, buggy’s, kinderstoelen,…). De ‘ruilwinkel’ focust zich vooral op kwetsbare gezinnen met financiële moeilijkheden. De stad Kortrijk en de twee mama’s sloegen de handen in elkaar voor het vinden van een geschikte locatie, het bij elkaar brengen van de juiste partners en het blijvend voorzien van beperkte logistieke en inhoudelijk ondersteuning. Het eigenaarschap van dit project blijft in handen van de initiatiefnemers, de stad faciliteert en probeert dit initiatief mee uit te bouwen tot een duurzaam verhaal. 

Vernieuwd stedelijk beleid

Met de aanpak die de stad Kortrijk doorheen Kortrijk Spreekt gehanteerd heeft, wil ze aantonen dat dit vele nieuwe deuren voor een vernieuwd stedelijk beleid opent. Het toont ook aan dat een lokale overheid hiervoor een erg interessante, neutrale regisseur is. De transversale aanpak van armoede kan nationaal en internationaal alvast op interesse rekenen. De stad lichtte haar werking bijvoorbeeld al toe op de Europese armoedeconventie van vorig jaar, op een conferentie van het European Anti Poverty Network (EAPN) en het Congres Stadsmonitor in maart van dit jaar.

Meer info:

Kortrijk Spreekt is winnaar van de Thuis in de Stad-prijs 2014 en ontvangt middelen uit het Stedenfonds.