Pontevedra, Spanje: de stad waar de voetganger koning is

  • 21 oktober 2014

Wat als je het gelijkheidsbeginsel toepast op het mobiliteitsbeleid van je stad? Onder het motto ‘Als we wandelen, zijn we allen gelijk‘, maakte Anxo Fernandez Lores, arts en burgemeester van Pontevedra in Galicië, zijn stad terug leefbaar. Pontevedra (83.000 inwoners) geeft voorrang aan zijn voetgangers. In het oude centrum is de openbare ruimte heringericht op maat van het wandelverkeer. De auto is teruggedrongen naar een zeer beperkte en gereglementeerde zone. Nu nemen voetgangers 70% van de verplaatsingen voor hun rekening, de vervuiling is met 61% gedaald, en het wegverkeer is met 90% teruggevallen.

De beslissing om de mobiliteit in de stad te bepalen op maat van de voetganger is geïnspireerd op een Europese richtlijn. Die legt vanaf 1 januari 2015 gelijke rechten en kansen voor iedereen op door de verwezenlijking van de toegankelijkheid van het vervoer, de wegen en de gebouwen. ‘Meer en meer mensen wonen in de stad: dan kan je die maar beter leefbaar maken. Om dat te bereiken, mag de openbare ruimte niet agressief zijn.’, aldus burgemeester Fernandez Lores.

Een versteende agglomeratie

Op het einde van de jaren 90 was Pontevedra versteend door het wegverkeer. De Plaza de España in het hart van het historisch centrum, slikte elke dag meer dan 27.000 wagens. Te voet gaan betekende een ware nachtmerrie, te midden van het lawaai, de vervuiling, het gevaar omvergereden te worden, tussen wagens die op het voetpad parkeerden. ‘De oude stad was niet uitgerust voor dit verkeer. Voetgangers namen de vlucht, fietsers waren al lang verdwenen: het centrum werd een woestijn. De stad was een stort voor auto’s geworden’. Als arts vindt burgemeester Fernandez Lores wandelen de meest natuurlijke manier om zich te verplaatsen over een afstand van minder dan drie kilometer. ‘Het is ook een manier om te strijden tegen obesitas en cardiovasculaire problemen. Om je te verplaatsen is wandelen een fundamentele oplossing. Het is geen reserve-oplossing’, benadrukt hij.

Sociaal model

In Pontevedra wil het beleid de burger in het centrum van alle bekommernissen plaatsen. ‘De openbare ruimte behoort iedereen toe. Als we wandelen, zijn we allen gelijk’. Om de levenskwaliteit te vergroten heeft de stad enorme werken uitgevoerd om de stad aan de voetgangers terug te geven. Eerst heeft ze doorgaand verkeer door het stadscentrum verboden. Verkeer naar en van het centrum was wel nog mogelijk. Voor motorvoertuigen gelden echter zware beperkingen. Er kwamen verkeerslussen en snelheidsbeperkingen tot 20 en 30 km/u. Stationeren kan je maar voor 15 en 30 minuten, dit om de economische activiteit niet in te perken.

Strenge boetes

Parkeren op de weg is helemaal verboden. Er zijn (betalende) ondergrondse parkings, en (gratis) ontradingsparkings. Die laatste liggen op maximum 10 minuten (te voet) van het absolute centrum. In totaal heeft de stad nu een parkeercapaciteit van meer dan 13.000 plaatsen. Om de nieuwe regels te doen respecteren, heeft de stad het aantal gemeentelijke politieagenten verhoogd: zowel om te bestraffen, als om het nieuwe mobiliteitsconcept uit te leggen.

‘De wet doen eerbiedigen is essentieel’, benadrukt de burgemeester. Op ‘wild’ parkeren staat een boete van 200 euro (een bedrag dat de Spaanse staat vastlegt). Als je dadelijk betaalt, hoef je maar 100 euro neer te leggen. Om de boetes beter te innen, hebben de agenten PDA’s (personal digital assistant) gekregen: zo kan men boetes niet meer laten verdwijnen. ‘We halen 96% van de boetes binnen’, vertelt Daniel Macenlle Diaz, hoofd van de gemeentelijke politie. Centen die in de gemeentelijke kas terecht komen.

Herinrichting publieke ruimte

Tegelijk met dit nieuw verkeers- en parkeerplan, heeft de stad de openbare ruimte volledig heringericht. In het absolute centrum verdwenen de trottoirs, en kwamen er straten zonder paaltjes, drempels of andere obstakels. Er kwamen banken, de verlichting werd beter, groene ruimtes en speelzones zagen het licht. Ook in de straten waar auto’s kunnen rijden, kregen de voetgangers dubbel zoveel ruimte. Het idee hierachter was dat twee mensen met open paraplu’s of buggy’s elkaar moeten kunnen kruisen zonder elkaar te storen. 

Het stadsbestuur heeft ook initiatieven genomen om de stad economisch aantrekkelijker te maken. ‘Ik heb een deal met de inwoners gemaakt. Als ze terugkwamen om in de binnenstad te wonen, zouden ze alle winkels en buurtdiensten vinden die ze nodig hebben. Ik laat ten andere geen enkele grote winkel in de rand meer toe.’, legt de burgemeester uit.

Een vermenselijkte stad

Deze hervorming kwam er niet zonder slag of stoot. Vooral door de werken die de stad op haar kop hebben gezet. ‘We hadden geen tijd om ons concept te testen’ vervolgt Cesar Mosqueira Lourenzo, raadgever mobiliteit, ‘Als je een openbare ruimte terug neemt, en de voetgangers bezetten die niet dadelijk, dan komt de auto dadelijk terug’. 

De eerste fase van de werken speelde zich af in het historisch centrum. Een zone van 3,5 km² met 51.000 inwoners. Later werd die zone uitgebreid. Vandaag spreidt de ‘compacte stad’ zich uit over  4,5 km² en telt ze 65 000 inwoners. ‘Om de mensen aan te moedigen om terug in de stad te komen wonen, moesten we het levenskader verbeteren, het verkeer verminderen, en een vermenselijkte stad creëren. Door vlug te handelen, hebben we de uitspreiding van de stad gestopt’. 

Deze inspanningen dragen hun vruchten: in 2013 daalde het verkeer in de binnenstad met 69%, in het centrum met 90%. Vervuiling is met 61% gedaald. Het aantal ongevallen waarbij de politie moet tussenkomen is gedaald van 1.203 in 2000 tot 484 in 2014. 70% van de verplaatsingen gebeurt nu te voet, 22% in de wagen, 6% per fiets, 3% met het openbaar vervoer.

Metrominuto, het voetgangersnetwerk

Om de inwoners te overtuigen zich te voet te verplaatsen, heeft de stad een kaart met de afstanden en de wandeltijden uitgeven. Dit voetgangersnetwerk heeft Metrominuto. Het haalt zijn inspiratie uit een metroplan. De stad heeft ook Pasominuto in het leven geroepen: een verplaatsingsplan dat meer in het bijzonder gericht is op de voordelen van wandelen voor de gezondheid. Voor twintig wandelwegen geeft deze kaart het aantal stappen en verbruikte calorieën volgens de afgelegde afstanden weer. Metrominuto: voetgangerskaart van PontevedraOndertussen gaat Pontevedra verder. De stad bereidt een derde instrument voor. Het gaat om een kaart die fietswegen in een straal van 20 kilometer rond de stad weergeeft. “Volgens de WGO moeten we 10.000 stappen per dag zetten” verklaart de burgemeester. Veel van zijn burgers hebben die boodschap ontvangen, maar sommigen hebben er nog problemen mee. Maar toch, zelfs als 10 tot 15% procent van zijn bevolking dit beleid niet aanvaard heeft, toch is Miguel Anxo Fernandez Lores drie maal herverkozen sinds 1999. Hij hoopt op een vijfde mandaat in 2015.

Actoren:

  • Stad Pontevedra

Maatschappelijke meerwaarde:

  • Veiliger verkeer.
  • Minder CO2-uitstoot.
  • Gezondere bevolking.
  • Versterking van de lokale handelszaken.

Leerpunten:

  • Een consequente en doorgedreven keuze voor stappen bepaalt grotendeels het succes van de transformatie van Pontevedra.
  • Interessant is de keuzearchitectuur die de stad toepast: voetpaden op maat van elkaar kruisende kinderwagens of wandelaars met een open paraplu, de Metrominuto en ondergrondse parkings op maximum 10 minuten wandelen van het centrum.
  • Pontevedra is een mooi voorbeeld van handelskernversterking. Ook hier heeft dit vooral te maken met een duidelijke keuze voor winkels in de binnenstad ten opzichte van bijvoorbeeld baanwinkels.

Overdraagbaarheid naar Vlaanderen:

  • Qua inwonersaantal is Pontevedra vergelijkbaar met de centrumsteden Aalst, Mechelen en Kortrijk. Dit toont aan wat de mogelijkheden zijn voor de kernen van de centrumsteden op vlak van stappen of bij uitbreiding fietsen.

Dit artikel is een aanpassing van ‘Espagne : Pontevedra, la ville où les piétons sont rois’ van Christine Cabiron www.mobilicites.com.

Meer over mobiliteit