Rotterdam: collectief maakt wijken groener en kindvriendelijker

  • 30 mei 2012

Creatief Beheer, een collectief uit Rotterdam, stimuleert buurtgemeenschappen (ongeveer 5000 mensen) om van hun wijken groenere wijken te maken. ‘Contact met elkaar en de natuur is immers nodig om gezond te zijn en te blijven en om zich te kunnen ontwikkelen. Dat heeft een positief effect op veiligheid en welbevinden van bewoners, alsook vastgoedprijzen’. De werking van Creatief Beheer richt zich op de ontwikkeling van wat ze ‘sociale groen’ in een wijk noemen. Daaronder verstaan ze de ‘natuurlijke’ interactie tussen mensen, planten en dieren. Dat 'sociale groen' is zeer belangrijk voor de identiteit en de beleving van een wijk.

Centraal in de aanpak van Creatief Beheer staat de ‘sociale wijkwerf’, dat is een multifunctioneel parkje/tuin, dat dient als ontmoetingsplek en uitvalsbasis voor de vergroening van de wijk. Hieraan worden deelprojecten (modules) gekoppeld, zoals een tuinclub met buurtbewoners om de straten groen te maken, groene lesprogramma’s en groene schoolpleinen voor scholen in de buurt, werkgelegenheidsprojecten, participatieve groene buitenschoolse kinderopvang, etc. Deze modules worden in samenwerking met diensten, wijkorganisaties en participanten uitgevoerd, steeds wordt gezocht naar win-win situaties, waar bij gelijkblijvend budget een betere output wordt gerealiseerd.

De Tuinman

De organisatie van Creatief Beheer bestaat uit een groep van zo’n 50 mensen, divers in ervaring, kennis en kunde, landschapsarchitecten, sociologen, kunstenaars, sociaal werkers, onderwijzers, hoveniers, etc. Een Creatief Beheer project in een wijk wordt beheerd door De Tuinman. De Tuinman is de brugfiguur tussen bewoners, instanties en voorzieningen en de fysieke omgeving. Zijn primaire doel is de wijk groener, leefbaarder en (kind)vriendelijker te maken. Zijn eerste taak ligt dan ook in beheer- en onderhoud (dagelijkse interactie en natuur) van de openbare ruimte, de pleintjes, middenbermen en geveltuinen van een wijk. De focus ligt op aanwezigheid en uitvoering ter plekke in de wijk, laagdrempelig, flexibel en samen met bewoners. Een project werkt met een vaststaand jaarlijks overheidsbudget dat wordt aangevuld door private partijen (wooncorporaties, zorgverzekeraars, e.a. belanghebbenden). Daarnaast wordt er actief met alle diensten, organisaties en ondernemers in de wijk samen gewerkt met als doel de wijk groener en kindvriendelijker te maken. De Tuinman streeft ernaar dat de bewoners voldoende kennis en organisatiekracht hebben om een opgestart project zelf te beheren. Het budget dat daarmee vrijkomt kan gebruikt worden om een nieuw project op te starten. Het centrale management van Creatief Beheer bewaakt het concept, de methode en ontwikkeling, communicatie en financiering van de projecten.

Uitvoering

Creatief Beheer kent in de uitvoering drie domeinen:

  1. Fysiek: Het ontwerpbureau en klusteams: ze zorgen voor de werkboeken, ontwerpen, aanbesteding en uitvoering van de inrichting. Hierin werken ze samen met bewoners, scholen, en andere partijen. Doel: zoveel mogelijk groen en zo divers, mooi en functioneel mogelijk.
  2. Participatie: Parkmanagement, tuinclub, kweek, werkgelegenheid en onderhoudsprogramma’s. Doel: zoveel mogelijk mensen betrekken bij het onderhoud en de verzorging van het groen en de modules rond de wijkwerf.
  3. Educatie: Educatieve groenprogramma’s, Groene Schoolpleinen, Opleiding tuinmensen. Doel: mensen en met name kinderen leren over de natuur, gekoppeld aan de beleving in de buurt.

Het opzet is om projecten zodanig te laten ontwikkelen dat ze in een periode van vijf jaar zelfstandig kunnen functioneren. Projecten kennen drie fases:

  1. een opstart en kennismakingsfase: draagvlak zoeken, deze fase duurt 1 tot 2 jaar
  2. de ontwikkel- en groeifase: 2 tot 3 jaar
  3. structureren en verankeren, minimaal 1 jaar met nazorg.

De laatste twee fases lopen door elkaar. Sommige modules verankeren en structureren sneller.

Projecten

Creatief Beheert voert zeven projecten uit. We lichten er twee uit: Eco Kinderpark: Op een braakliggend terrein in de stad is een ecologische buurttuin ingericht. Een deel van de ruimte is ingericht als Eco Kinderpark dat bedoeld is voor natuureducatie.Proefpark De Punt De Punt is een terrein van ongeveer 40 bij 400 meter in Rotterdam Delfhaven dat al een paar jaar braak lag toen de stad vroeg om er ‘iets leuks mee te doen’. Creatief Beheer heeft het terrein ingericht als een tijdelijk park met natuurlijke speel- en recreatiemogelijkheden. Het terrein wordt beheerd door een stadsboer maar wijkbewoners werken er ook. Het zorgt voor betrokkenheid bij de wijk. Mensen komen er om te tuinieren, wandelen, barbecueën, … Proefpark de Punt werd in 2005 tot 'Meest Kindvriendelijk Project van Nederland' bekroond.

Actoren:

  • Creatief Beheer: collectief van kunstenaars, architecten, sociologen, sociaal werkers, onderwijzers, …
  • Wijkbewoners, instellingen (bv. scholen)
  • Overheid: financiering

Maatschappelijke meerwaarde:

  • Sterkere sociale cohesie in de wijk
  • Meer duurzaamheid en meer netheid
  • Gezondere wijken
  • Werkgelegenheid

Overdraagbaarheid naar Vlaanderen:

Vlaamse steden kennen ook een traditie van ‘sociaal groen’. Dat is wel veeleer gericht op sociale tewerkstelling (bv. groenbeheer of stadslandbouw). Hoewel participatieve projecten met wijkbewoners op vlak van groen of landbouw veel minder voorkomen, passen ze binnen de traditie.

Meer informatie: