Sans Souci, bibliotheek van Elsene

  • 21 april 2017

Elsene telt twee stedelijke bibliotheken. Sans Souci is de Nederlandstalige bibliotheek, die recent een gedaanteverwisseling onderging. Nu is het meer dan een bibliotheek, het werd een interactieve ruimte. De klemtoon ligt voortaan op meertaligheid en het benutten van lokaal talent. Bibliothecaris Nathalie Verstrynge geeft tekst en uitleg over de uitdagingen, de koerswijziging en de doelstellingen van de bibliotheek. Een interview.

Waar staat de bibliotheek van Elsene voor? “De missie van de bibliotheek Sans Souci hoort een rustpunt te zijn in de stad en in het bijzonder een laagdrempelige vrijplaats voor kinderen. Elsene wil een inspirerende en mooie openbare ruimte bieden vol leesplezier met vrije toegang tot informatie en tot nieuwe technologie. De bib moet een tweede thuis worden die aanzet tot ontmoeting, creativiteit en verbeelding, goed ingebed in de lokale buurt. Via de collectie willen we betekenis toevoegen aan het leven van haar bezoekers, iets in gang zetten, verhalen en verschillende perspectieven brengen en zo bijdragen tot individuele processen van reflectie.”

Hoelang bestaat jullie bibliotheek al en hoe moet een 21ste eeuwse bibliotheek er uit zien? “We bestaan nu 10 jaar en vonden dat de bibliotheek van de 21e eeuw niet alleen een uitleenfabriek mag zijn, maar ook een verblijfsplek waar ervaring en ontmoeting centraal staan. Alleen maar boeken in de rekken doet bijvoorbeeld jonge kinderen afhaken. Er moet ruimte zijn voor meer. Het educatief aanbod moet er altijd zijn als de bibliotheek open is. Kennis steekt vandaag niet alleen meer in boeken, maar ook in programmeertaal, internet, sociale media of e-boeken. Het is belangrijk om alles met elkaar te verbinden. Daarom moet de heringerichte bibliotheek veeleer een interactieve ruimte worden.”

afbeelding bibliotheek ElseneWat deed jullie de omschakeling maken? “Bij buurtmedewerkers en lokale vrijwilligers ontdekten we doorheen de jaren heel wat talenten. Die talenten wilden we niet langer onbenut laten, maar inschakelen in onze bibliotheekwerking. Er is bijvoorbeeld een groep bezig met robotica. Hoe kan die groep kinderen leren programmeren. Alle talenten hebben niet altijd noodzakelijk te maken met de functie die mensen hier uitoefenen. Maar als je alle talenten in kaart brengt dan is er op alle vlakken wel iemand die we kunnen inschakelen.”

Op 14 januari gingen we terug van start met de vernieuwde bibliotheek. Hoe pakken jullie het aan? “Het bibliotheekteam had het idee geopperd om iedere maand een nieuw thema te lanceren. In januari was dat tekenen, in februari strips en in maart lanceerden we het thema jeugdboeken en gender man/vrouw verhoudingen. We stellen per maand twee ateliertafels ter beschikking waar we allerlei zaken rond het thema van de maand exposeren. 2017 wordt een testjaar om uit te testen hoe we de eerder losstaande activiteiten met elkaar kunnen verbinden, want vaak staan de boeken en de lezingen vrij los van elkaar. Fijne ideeën linken aan boeken blijft altijd een uitdaging. Soms hebben we zelfs de vreemdste materialen nodig, bijvoorbeeld een terrarium met wandelende takken. Begin volgend jaar evalueren we alles.”

Is er een band met de buurt? Hoe vervult jullie bib haar lokale werking? Hoe werken jullie om andere kwetsbare doelgroepen naar jullie bibliotheek toe te leiden? “Onze bibliotheek richt zich op buurtjongeren en gezinnen met kinderen. Maar de werking toespitsen op doelgroepen heeft weinig zin in Elsene. Elsene vergelijk ik een beetje met de Ark van Noah. De zwakkere bevolkingsgroepen van autochtone oorsprong komen hier in aantal pas na de bevolkingsgroepen uit de EU-landen. Daarnaast kent Elsene een groot bevolkingsverloop. Mensen blijven hier ongeveer vijf jaar wonen. Zo is het moeilijk om van een vast publiek te spreken. Anderstaligen krijgen een prominentere plek in de bibliotheek door boeken aan te schaffen in het Italiaans, Spaans, Engels, Duits. De collectie prentenboeken breiden we ook uit. We organiseren ook meertalige voorleesuurtjes en besteden aandacht voor taal en vertaling in zowel de jeugdafdeling als de volwassenafdeling. De rubriek opvoeding besteedt bijzondere aandacht aan het meertalig opvoeden.”

Werken jullie samen met andere organisaties in de buurt? Met welk doel? “We delen dezelfde visie van de Franstalige bibliotheek en werken nauw samen met hen. Bij de herinrichting staken we de koppen bijeen om de twee bibliotheken op dezelfde manier in te richten. In de leeszaal vinden nu activiteiten plaats en we beschikken voortaan over een jongerenhoek. De bibliotheken lijken nu ook op elkaar. Elk jaar organiseren we rond 20 mei de Sans Souci-boekenbazaar: een straatfeest waar boeken centraal staan. Het eerste jaar stonden we daar alleen, maar de laatste jaren sluiten andere organisaties (bv. buurtverenigingen) aan bij ons initiatief. Zo is het uitgegroeid tot een straatfeestfestival.” 

Willen jullie een concrete output bereiken? “Het Centrum voor Volwassenonderwijs (CVO) geeft twee maal per week les in de bibliotheek. VTB-cultuur startte net op in Elsene en kwam zelf naar ons toe. De gemeente en de verenigingen organiseren in de bib  bewonersbijeenkomsten om zo meer wijkgericht te werken. Vooral op zaterdag vertoeven veel gezinnen in de bibliotheek. Kinderen spelen hier, ouders lezen de krant en ontmoeten andere ouders. Het wordt ook meer en meer een studie en werkplek. De ontwerpers van de herinrichting brachten we op de hoogte van dit soort dynamieken in de bib. Daarom plaatsten ze een lange centrale tafel in het midden en tafeltjes tussen de rekken.”

afbeelding bibliotheek ElseneJullie werken samen met het ABC-Huis in Schaarbeek. Wat was hun rol in dit verhaal? “Het ABC-Huis spitst zich vooral toe op kunsteducatie, maar gaat ook breder. Ze hebben ook een link met bibliotheken, want het Steunpunt Brusselse Bibliotheken (SBB) organiseert vormingsmomenten voor bibliothecarissen in het ABC-Huis. Het ABC-Huis werkte eerder al concepten uit voor musea en kleuterklassen en implementeert die ook concreet. Toen wij een overheidsopdracht uitgeschreven, ging het ABC-Huis daar op in. Ze haalden de overheidsopdracht binnen en ontwerpen nu concepten voor ons.”

Haalden jullie de mosterd ergens anders? Zijn er inspirerende voorbeelden van bibliotheken (binnen- of buitenland) waar jullie naar opkijken? “Een andere inspiratiebron was de bibliotheek van 100 talenten in Nederland. Verschillende Nederlandse bibliotheken hanteren dat concept. We bezochten specifiek de bibliotheek van Gouda. Daar beschikken ze over atelierruimtes waar kinderen permanent aan de slag kunnen gaan. Ze verkopen hun bibliotheek als de werkplek voor taal en verhaal.”

In welke mate betrekken jullie de bezoekers betrokken bij de werking van de bibliotheek? Hebben zij inspraak in bijvoorbeeld activiteiten die jullie organiseren? “We hebben de bezoekers niet rechtstreeks betrokken omdat het ABC-Huis een vrij strak concept had en de timing heel strak was. Na drie maanden stellen we vast dat ze de nieuwe bibliotheekruimte gebruiken, maar we zitten nog niet helemaal op kruissnelheid. We krijgen wel lovende commentaar. We beschikken nu over voldoende presentatieruimte en de bibliotheek oogt ruimer en beter verlicht. Twee keer per jaar leggen we de bibliotheek een beetje plat voor de studenten zodat ze hier kunnen studeren. Hopelijk kunnen we zo nog meer studenten aantrekken. Maar het effect van de verandering kunnen we pas echt evalueren binnen een jaar.”

Heb je tips of leerpunten voor andere bibliotheken? “Elke bibliotheek is anders. Maar het is belangrijk om rond te kijken en het gebruik van de aanwezige ruimte in vraag te stellen. De bibliotheek van de toekomst past zich constant aan, want de noden evolueren constant. Continue moet je de ruimte aanpassen. Dat zijn niet altijd grote ingrepen, soms steekt de grootste winst in eenvoudige aanpassingen of in de details.”

Ondervonden jullie moeilijkheden tijdens de verandering? “We moesten tijdelijk 27.000 boeken verhuizen. Ze kregen allemaal een nieuwe plaats. Een heel groot logistiek kluwen. Bij de opening lieten we de signalisatie bewust weg. Bezoekers mochten de nieuwe inrichting eerst beleven en de nood aan bewegwijzering aanvoelen. Pas daarna plaatsten we de definitieve bewegwijzering.”

Hoe zit het met de toegankelijkheid van jullie bibliotheek? “Mensen zonder computer komen werken aan onze pc’s. Aan de toegankelijkheid hebben we echter weinig veranderd. De bibliotheek beschikt wel over een huis-aan-huis dienst. Bovendien telt Elsene weinig senioren waardoor toegankelijkheidsproblemen zich minder voor doen bij ons.” 

Nog tips die jullie willen meegeven? “Voor architecten en ontwerpers is het geven van inspraak niet evident. Daar moet je op blijven hameren. Hun ontwerpen zien er soms heel mooi uit, maar de ergonomie voor het personeel is ook heel belangrijk. Administratieve procedures duren ellenlang. Het team blijven betrekken en meekrijgen is geen sinecure. Drie jaar is oneindig lang om ideeën uit te voeren. Bij veranderingen krijg je soms wrijvingsmomenten uit onverwachte hoek, daar moet je je bewust van blijven.”