Waregem-Zuid: hypermoderne bibliotheek bekroont stadskernhernieuwingsproject

  • 21 april 2017

De Waregemse bibliotheek was toonaangevend in de jaren ’70.  De boekentempel hoorde bij het cultuurcentrum ‘De Schakel’, dat op zijn beurt deel uitmaakte van ‘het Pand’, het aaneensluitende betonnen gebouwencomplex dat de stedelijke diensten huisvest.  Door zijn kleinschaligheid voelde de oude bibliotheek aan als een te verborgen en gesloten geheel.  Daar komt nu verandering in.  De gloednieuwe bibliotheek is een architecturale parel, die meerdere gebruikstoepassingen toelaat.

De zoektocht naar een nieuwe visie
Oorspronkelijk voorzag de stad het nieuwe gebouw in de oksel van het zuidelijke stadsgedeelte.  Het ontwerp bleek snel te duur te zijn.  Waregem ging op zoek naar een nieuwe locatie en architect.  Het concept van de nieuwe bibliotheek vormde een belangrijk onderdeel in de nieuwe langetermijnvisie op stadskernvernieuwing.  Artgineering werkte het ‘Masterplan Open Ruimte’ uit in 2010.  Hiervoor ontving de stad een Vlaamse conceptsubsidie van 60.000 euro.  De stadsvernieuwingsjury reikte twee jaar later een projectsubsidie uit voor de realisatie van het masterplan en de nieuwe bibliotheek. Sinds 1 oktober 2016 is dit architecturaal pareltje een werkelijkheid.

Van uitlenen naar beleven
De nieuwe bibliotheek is het sluitstuk van een stadslandschappelijk geheel dat een nieuwe betekenis geeft aan de hele Waregemse stadsregio.  Een innovatief staaltje architectuur, zo blijkt.  In de visie van Robbrecht & Daem en Goedefroo & Goedefroo maakt het stedelijke leven deel uit van het interieurlandschap.  Wat voorheen een uitleenplek was, transformeerden ze naar een belevingsruimte.  De bibliotheek lijkt een onafhankelijk volume in de ruimte, maar trekt de buitenwereld naar binnen via zijn transparante glaspartijen.  Het uitkragende dakvlak omarmt de publieke ruimte die uitgetekend is door Bas Smets, maar fungeert tegelijk als een subtiele zonnewering.  De binnenkant van de bibliotheek is spiraalvormig opgevat.  Je maakt als het ware een ’promenade architectural’ over hellende vlakken heen, langs boekenrijen en leesplekken. Onderaan de helling straalt een stille leeszaal vergezeld door polyvalente ruimtes, een leescafé, computerlokalen en rekken vol cd’s en dvd’s.  Op het hoogste punt tref je een aparte kindervertelhoek aan.  Hoewel heel divers, vormt het allemaal een logisch samenhangend geheel. 

Afbeelding bibliotheek WaregemDuurzaamheid als must!
De architecten gebruiken ‘eerlijke materialen’ zoals glas, hout en beton om het stedelijke karakter te accentueren.  Duurzaamheid staat centraal.  Enkele voorbeelden:

  • Het gebruik van betonkernactivering.  Deze techniek zet volledig in op de eigenschappen van het beton, namelijk de hoge inertiekwaliteiten van de betonmassa.  Deze slaat de thermische energie op van het warme of koude water dat door de gebetonneerde leidingen stroomt.  Die techniek vermijdt te hoge of te lage binnentemperaturen en beperkt zo het energieverbruik.  
  • Warmtepompen leveren het warme water.
  • De luifel en het groendak verhinderen oververhitting in de zomer.
  • De noordelijk georiënteerde dakramen laten zacht licht binnen schijnen, waardoor de bibliotheek een beperkte verlichting voorziet van strategisch opgestelde LED-lampen of LED-strips in de rekken.
  • Het dak vangt het regenwater op en gebruikt dat voor de sanitaire blokken.
  • De bibliotheekrekken bevatten akoestische materialen die elk geluid dempen.
  • Voor de binnenafwerking gebruikten de architecten vooral vezelcementplaten en hout. De afwerkingsmaterialen zelf zijn zo gekozen dat ze weinig afval opleveren.
  • De stad werkte vooral met producenten en aannemers uit de buurt om de lokale economie te ondersteunen en de transportlast te beperken.  

Inspraak, betrokkenheid en engagement als conceptueel fundament
Een ander sleutelwoord is participatie. Tijdens de conceptfase betrok de stad actief zijn burgers, de verenigingen en bedrijven. Maar daar hield het niet op. Tijdens het bouwproces bleven ze terugkoppelen en goede ideeën sprokkelen. De uitgebreide wijkwerking biedt een meerwaarde. De bibliotheek stelt zich open voor cultuurhuizen, allochtone verenigingen, leesclubs, Vormingplus, Davidsfonds, … en maakt van deze plek een uitzonderlijke stedelijke actor binnen de intergenerationele multifunctionaliteit van de stadsregio.

Het resultaat mag er zijn. De bib is toegankelijk, overzichtelijk en hip. Op regelmatige basis komen delegaties uit andere steden of gemeenten langs om inspiratie op te doen. En niet alleen uit West-Vlaanderen (bv. universiteit Hasselt, stad Mortsel, …). De bibliotheek vormt ook het laatste element in het hele stadskernhernieuwingsproject van de Zuidelijke Boulevard. De plechtige inauguratie vindt deze zomer plaats op 3 juni. Tweehonderd artiesten uit de regio luisteren het feest op. Twee koorddansers uit Duitsland en Frankijk vormen letterlijk het hoogtepunt. Ze lopen uit tegengestelde richting naar elkaar toe. De ene vertrekt aan de kerk in het noorden, de andere start in het zuiden nabij de bibliotheek. Ze ontmoeten elkaar vreedzaam in het midden van de esplanade. Als symboliek kan dat tellen.